سۆزنى ئايرىش
مىسال:
نېمە ئۈچۈن كېرەك
لۇغەت ئامبىرىدا 441,161 سۆز بار — كۆپ، ئەمما چەكلىك. ئۇيغۇر تىلى چاپلىما تىل بولغاچقا، بىر يىلتىزدىن ياسالغان سۆز شەكلىنىڭ سانى ئەمەلىيەتتە چەكسىز. شۇڭا ئۇزۇن، ئەمما توغرا يېزىلغان سۆزلەر لۇغەتتە تېپىلماي قېلىشى مۇمكىن.
تەكشۈرگۈچ ئەمدى مۇشۇ تەھلىلنى ئىشلىتىدۇ: يىلتىزى لۇغەتتە بار بولغان، قوشۇمچىلىرى قائىدىگە ئۇيغۇن كەلگەن سۆزنى خاتا دەپ بەلگە قويمايدۇ.
تەھلىل پەقەت يىلتىز لۇغەتتە بار بولغاندىلا قوبۇل قىلىنىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، ئەگەر سۆزگە بىر ھەرپلىك مەسىپىدە تەكلىپ تېپىلسا، تەھلىل ئىشلىتىلمەيدۇ — چۈنكى ئۇ چاغدا خاتا يېزىلغان بولۇش ئېھتىماللىقى يۇقىرى.
قوشۇمچە تەرتىپى
قوشۇمچىلەر ئىختىيارىي تەرتىپتە ئەمەس، بەلكى مۇقىم تەرتىپتە ئۇلىنىدۇ:
- ياسىغۇچى — يېڭى سۆز ياسايدۇ: ‑لىق، ‑چى، ‑خانا، ‑دىكى.
- كۆپلۈك — ‑لار / ‑لەر، ئىگىلىك ئالدىدا ‑لىر‑.
- ئىگىلىك — ‑ىم، ‑ىڭ، ‑ى، ‑ىمىز، ‑ىڭلار.
- كېلىش — ‑نىڭ، ‑نى، ‑غا، ‑دا، ‑دىن.
- يۈكلىمە — ‑مۇ، ‑چۇ.
ھەر بىر قوشۇمچىنىڭ سوزۇق تاۋۇش ماسلىشىشى ۋە ئۈنلۈك-ئۈنسىز ماسلىشىشى بار. مەسىلەن ‑قا پەقەت ئۈنسىز تاۋۇشتىن كېيىن كېلىدۇ، ‑غا بولسا سوزۇق تاۋۇش ياكى ئۈنلۈك تاۋۇشتىن كېيىن.